Grianstad an tsamhraidh agus treo nua

Ach má tá dul chun cinn tábhachtach, tá mórán gnéithe eile ag baint le cúrsaí ama nár cheart ligean i ndearmad. Is féidir taifeadadh a dhéanamh leis an gceamara nó leis na scéalta ar ndóigh agus cuireann sé sin leis na cuimhní cinn. Is iad na gluaiseachtaí seo a thugann dúinn na séasúir, grianstad an tsamhraidh agus an gheimhridh, maraon le cónocht an fhómhair agus an earraigh, nuair a bhíonn an lá agus an oíche ar chomhfhad. An bhrí chéanna atá le ‘solstice’ an Bhéarla, focal ata ar aon dul le ‘armstice’ mar shampla – agus stad curtha leis na hairm a chás sin. Dul i dtreo nua seachas teacht go dtí lánstad. Dé Céadaoin a bheidh grianstad an tsamhraidh chugainn, an lá is faide sa bhliain. Ina measc tá tagairt don am mar shéasúr. Tá léiriú airsean le fáil i bhfoclóir Uí Dhónaill féin, sa mhéid ceannfhocal a thugtar don focal ‘am’ – 15 cinn ar fad! Timthriall, seachas triall. Bogann an t-am ar aghaidh dá réir sin. Bíonn mórán den lucht rachmais ar bheagán ama chomh maith le cách. Agus ar ár ndícheall gan aon am a chur amú. Glactar leis gur tagairt é grianstad do shuíomh na gréine a bheith ina stad. Is meabhrú é go bhféadfaí aithris a dhéanamh anois is arís ar na gluaiseachtaí thuas inár saol féin. Is uaigneach an duine a bhíonn ina ‘Oisín i ndiaidh na Féinne’. Leanann an ghluaiseacht gan stad gan staonadh mar sin, fiú más í a mhalairt a chuirimid in iúl le ‘grianstad’. Agus ní féidir stad a chur leis an dul in aois a ghabhann leis. Féile mhór i bhféilire na gCeilteach a bhíodh ann agus mórán tinte ar lasadh do bhandia na soilse, Étain. Alfred Prufrock go raibh a shaol róthomhaiste ag na spúnóga caifé 100 bliain ó shin, is mó la a bhímid faoi chuing ag mionghléasanna eile na laethanta seo chomh maith, an i-fón san áireamh. Dóibhsean atá sa leathsféar theas, san Astráil mar shampla, a mhalairt de lá a bheidh acu Dé Céadaoin, grianstad an gheimhridh agus an lá is giorra. Ní stad atá ag tarlú Dé Céadaoin ach an domhan a bheith tosaithe ar dhul i malairt de threo. Is ábhar machnaimh dúinne na gluaiseachtaí seo sa spéir. Fad ama Má bhíonn fonn orainn fad a chur leis an am saoil, bímid ar ár ndícheall chomh maith fad a chur leis an am laethúil. Ba bhreá linn ar ndóigh stad a chur leis an am, breith air agus é a smachtú, go mórmhór nuair a bhímid ag baint taitnimh as an saol. Agus mar atá curtha i gcuimhne thuas, is é treo agus taisteal an domhain a thugann na séasúir. De bharr an domhan féin a bheith ag síorghluaiseacht – ag taisteal ar fithis timpeall na gréine, agus an claonadh chun na gréine ag dul i méid no i laghad i gcónaí i rith an chúrsa bliana. Bíonn béim ar bhainistiú ama agus ar éifeacht, agus is í an líne dhíreach ó A go B, an tslí is éifeachtaí chun dul chun cinn. Nach amhlaidh go leanann an ghluaiseacht? Is minic fiafraithe conas, in ainneoin forbairtí na nua-theicneolaíochta, atáimid chomh gann ar am agus a bhí riamh. Is deacair a shamhlú go bhfuilimid cheana féin tosaithe ag triall i dtreo an gheimhridh, agus gan laethanta saoire an tsamhraidh tosaithe fós. Ar an mbonn sin, is fiú smaoineamh ar dhul timpeall chomh maith le dul caol díreach, dul siar chomh maith le dul chun cinn, díriú ar an athuair, seachas ar an uair dheireanach. Fágann sin nach mbíonn neart againn air, ach caitheamh le ham, cuid mhaith den am, amhail is gur áis atá ann, táirge níos mó ná taithí. Ach ní féidir linn stad iomlán a chur leis an am. Rugadh air i ndeireadh thiar. Gluaiseachtaí is ea iad ó cheann ceann na bliana agus iad spleách ar a chéile. Cé gur éirigh le hOisín éalú ón dul in aois ar feadh 300 bliain, bhí praghas ard le híoc. Ní réiteach é maoin an tsaoil ach an oiread. Má bhraith J. Agus uaireanta, níos lú ama fós ná na daoine nach bhfuil chomh maith as. Agus cad faoin bhfocal féin? Go bhfuil gluaiseachtaí i gcónaí ar siúl, fiú murar léir dúinn é ag an am; gur gá an saol a thuiscint mar phatrún seachas aon ghluaiseacht amháin. Tá spleáchas idir na gluaiseachtaí ó cheann ceann an domhain chomh maith. Is léachtóir ar Choláiste Mhuire gan Smál, Luimneach, é an Dochtúir Cathal de Paor Ar scáth a chéile a mhairimid, fiú má táimid scartha ag na farraigí ar feadh na mílte agus na mílte. Saibhreas maoine, agus bochtanas ama, mar a deirtear. Ach an stad atá ann?